Sacred Text CompassREAD · SEARCH · EXPLORE
Kaṭha Upanishad

1uśan ha vai vājaśravasaḥ sarvavedasaṃ dadau / tasya ha naciketā nāma putra āsa //

2taṃ ha kumāraṃ santaṃ dakṣiṇāsu nīyamānāsu śraddhāviveśa / so 'manyata //

3pītodakā jagdhatṛṇā dugdhadohā nirindriyāḥ / anandā nāma te lokās tān sa gacchati tā dadat //

4sa hovāca pitaraṃ tata kasmai māṃ dāsyasīti / dvitīyaṃ tṛtīyam / taṃ hovāca mṛtyave tvā dadāmīti //

5bahūnām emi prathamo bahūnām emi madhyamaḥ / kiṃ svid yamasya kartavyaṃ yan mayādya kariṣyati //

6anupaśya yathā pūrve pratipaśya tathāpare / sasyam iva martyaḥ pacyate sasyam ivājāyate punaḥ //

7vaiśvānaraḥ praviśati atithir brāhmaṇo gṛhān / tasyaitāṃ śāntiṃ kurvanti hara vaivasvatodakam //

8āśāpratīkṣe saṃgataṃ sūnṛtāṃ ca iṣṭāpūrte putrapaśūṃś ca sarvān / etad vṛṅkte puruṣasyālpamedhaso yasyānaśnan vasati brāhmaṇo gṛhe //

9tisro rātrīr yad avatsīr gṛhe me anaśnan brahmann atithir namasyaḥ / namas te 'stu brahman svasti me 'stu tasmāt prati trīn varān vṛṇīṣva //

10śāntasaṅkalpaḥ sumanā yathā syād vītamanyur gautamo mābhi mṛtyo / tvatprasṛṣṭaṃ mābhivadet pratīta etat trayāṇāṃ prathamaṃ varaṃ vṛṇe //

11yathā purastād bhavitā pratīta auddālakir āruṇir matprasṛṣṭaḥ / sukhaṃ rātrīḥ śayitā vītamanyus tvāṃ dadṛśivān mṛtyumukhāt pramuktam //

12svarge loke na bhayaṃ kiṃcanāsti na tatra tvaṃ na jarayā bibheti / ubhe tīrtvā aśanāyāpipāse śokātigo modate svargaloke //

13sa tvam agniṃ svargyam adhyeṣi mṛtyo prabrūhi taṃ śraddadhānāya mahyam / svargalokā amṛtatvaṃ bhajanta etad dvitīyena vṛṇe vareṇa //

14pra te bravīmi tad u me nibodha svargyam agniṃ naciketaḥ prajānan / anantalokāptim atho pratiṣṭhāṃ viddhi tvam etaṃ nihitaṃ guhāyām //

15lokādim agniṃ tam uvāca tasmai yā iṣṭakā yāvatīr vā yathā vā / sa cāpi tat pratyavadad yathoktam athāsya mṛtyuḥ punar āha tuṣṭaḥ //

16tam abravīt prīyamāṇo mahātmā varaṃ tavehādya dadāmi bhūyaḥ / tavaiva nāmnā bhavitāyam agniḥ sṛṅkāṃ cemām anekarūpāṃ gṛhāṇa //

17triṇāciketas tribhir etya sandhiṃ trikarmakṛt tarati janmamṛtyū / brahmajajñaṃ devam īḍyaṃ viditvā nicāyyemāṃ śāntim atyantam eti //

18triṇāciketas trayam etad viditvā ya evaṃ vidvāṃś cinute nāciketam / sa mṛtyupāśān purataḥ praṇodya śokātigo modate svargaloke //

19eṣa te 'gnir naciketaḥ svargyo yam avṛṇīthā dvitīyena vareṇa / etam agniṃ tavaiva pravakṣyanti janāsas tṛtīyaṃ varaṃ naciketo vṛṇīṣva //

20yeyaṃ prete vicikitsā manuṣye astīty eke nāyam astīti caike / etad vidyām anuśiṣṭas tvayāhaṃ varāṇām eṣa varas tṛtīyaḥ //

21devair atrāpi vicikitsitaṃ purā na hi sujñeyam aṇur eṣa dharmaḥ / anyaṃ varaṃ naciketo vṛṇīṣva mā moparotsīr ati mā sṛjainam //

22devair atrāpi vicikitsitaṃ kila tvaṃ ca mṛtyo yan na sujñeyam āttha / vaktā cāsya tvādṛg anyo na labhyo nānyo varas tulya etasya kaścit //

23śatāyuṣaḥ putrapautrān vṛṇīṣva bahūn paśūn hastihiraṇyam aśvān / bhūmer mahad āyatanaṃ vṛṇīṣva svayaṃ ca jīva śarado yāvad icchasi //

24etat tulyaṃ yadi manyase varaṃ vṛṇīṣva vittaṃ cirajīvikāṃ ca / mahābhūmau naciketas tvam edhi kāmānāṃ tvā kāmabhājaṃ karomi //

25ye ye kāmā durlabhā martyaloke sarvān kāmāṃś chandataḥ prārthayasva / imā rāmāḥ sarathāḥ satūryā na hīdṛśā lambhanīyā manuṣyaiḥ / ābhir matprattābhiḥ paricārayasva naciketo maraṇaṃ mānuprākṣīḥ //

26śvobhāvā martyasya yad antakaitat sarvendriyāṇāṃ jarayanti tejaḥ / api sarvaṃ jīvitam alpam eva tavaiva vāhās tava nṛtyagīte //

27na vittena tarpaṇīyo manuṣyo lapsyāmahe vittam adrākṣma cet tvā / jīviṣyāmo yāvad īśiṣyasi tvaṃ varas tu me varaṇīyaḥ sa eva //

28ajīryatām amṛtānām upetya jīryan martyaḥ kvadhaḥsthaḥ prajānan / abhidhyāyan varṇaratipramodān atidīrghe jīvite ko rameta //

29yasminn idaṃ vicikitsanti mṛtyo yat sāmparāye mahati brūhi nas tat / yo 'yaṃ varo gūḍham anupraviṣṭo nānyaṃ tasmān naciketā vṛṇīte //

Edition source ↗ · CC BY-NC-SA 4.0; includes four explicitly documented text adaptations (three orthographic corrections, one variant choice). Noncommercial use only; share adaptations under the same license.
Vienna University Student Team (SoSe 2016), Sanskrit input/proofreading based on Patrick Olivelle, The Early Upaniṣads: Annotated Text and Translation (New York: Oxford University Press, 1998), pp. 374–402; GRETIL, SUB Göttingen, TEI version 2020-07-31, CC BY-NC-SA 4.0. Three project orthographic corrections and one declared variant choice supported by E. Roer (ed.), Bibliotheca Indica VIII (Calcutta, 1850), logged in UPANISHAD-CANDIDATE-REVIEW.md.