Sacred Text CompassREAD · SEARCH · EXPLORE
Kaṭha Upanishad

1uśan ha vai vājaśravasaḥ sarvavedasaṃ dadau | tasya ha naciketā nāma putra āsa ||

2taṃ ha kumāraṃ santaṃ dakṣiṇāsu nīyamānāsu śraddhā''viveśa so 'manyata ||

3pītodakā jagdhatṛṇā dugdhadohā nirindriyāḥ | anandā nāma te lokās tān sa gacchati tā dadat ||

4sa hovāca pitaraṃ tata kasmai māṃ dāsyasīti | dvitīyaṃ tṛtīyaṃ taṃ hovāca mṛtyave tvā dadāmīti ||

5bahūnām emi prathamo bahūnām emi madhyamaḥ | kiṃ svid yamasya kartavyaṃ yan mayādya kariṣyati ||

6anupaśya yathā pūrve pratipaśya tathāpare | sasyam iva martyaḥ pacyate sasyam ivājāyate punaḥ ||

7vaiśvānaraḥ praviśaty atithir brāhmaṇo gṛhān | tasyaitāṃ śāntiṃ kurvanti hara vaivasvatodakam ||

8āśāpratīkṣe saṅgataṃ sūnṛtāṃ ceṣṭāpūrte putrapaśūṃś ca sarvān | etad vṛṅkte puruṣasyālpamedhaso yasyānaśnan vasati brāhmaṇo gṛhe ||

9tisro rātrīr yad avātsīr gṛhe me 'naśnan brahmann atithir namasyaḥ | namas te 'stu brahman svasti me 'stu tasmāt prati trīn varān vṛṇīṣva ||

10śāntasaṅkalpaḥ sumanā yathā syād vītamanyur gautamo mābhimṛtyo | tvatprasṛṣṭaṃ mābhivadet pratīta etat trayāṇāṃ prathamaṃ varaṃ vṛṇe ||

11yathā purastād bhavitā pratīta auddālakir āruṇir matprasṛṣṭaḥ | sukhaṃ rātrīḥ śayitā vītamanyus tvāṃ dadṛśivān mṛtyumukhāt pramuktam ||

12svarge loke na bhayaṃ kiñ canāsti na tatra tvaṃ na jarayā bibheti | ubhe tīrtvāśanāyāpipāse śokātigo modate svargaloke ||

13sa tvam agniṃ svargyam adhyeṣi mṛtyo prabrūhi taṃ śraddadhānāya mahyam | svargalokā amṛtatvaṃ bhajanta etad dvitīyena vṛṇe vareṇa ||

14pra te bravīmi tad u me nibodha svargyam agniṃ naciketaḥ prajānan | anantalokāptim atho pratiṣṭhāṃ viddhi tvam etaṃ nihitaṃ guhāyām ||

15lokādim agniṃ tam uvāca tasmai yā iṣṭakā yāvatīr vā yathā vā | sa cāpi tat pratyavadad yathoktam athāsya mṛtyuḥ punar evāha tuṣṭaḥ ||

16tam abravīt prīyamāṇo mahātmā varaṃ tavehādya dadāmi bhūyaḥ | tavaiva nāmnā bhavitāyam agniḥ sṛṅkāṃ cemām anekarūpāṃ gṛhāṇa ||

17triṇāciketas tribhir etya sandhiṃ trikarmakṛt tarati janmamṛtyū | brahmajajñaṃ devam īḍyaṃ viditvā nicāyyemāṃ śāntim atyantam eti ||

18triṇāciketas trayam etad viditvā ya evaṃ vidvāṃś cinute nāciketam | sa mṛtyupāśān purataḥ praṇodya śokātigo modate svargaloke ||

19eṣa te 'gnir naciketaḥ svargyo yam avṛṇīthā dvitīyena vareṇa | etam agniṃ tavaiva pravakṣyanti janāsas tṛtīyaṃ varaṃ naciketo vṛṇīṣva ||

20yeyaṃ prete vicikitsā manuṣye 'stīty eke nāyam astīti caike | etad vidyām anuśiṣṭas tvayāhaṃ varāṇām eṣa varas tṛtīyaḥ ||

21devair atrāpi vicikitsitaṃ purā na hi suvijñeyam aṇur eṣa dharmaḥ | anyaṃ varaṃ naciketo vṛṇīṣva mā moparotsīr ati mā sṛjainam ||

22devair atrāpi vicikitsitaṃ kila tvaṃ ca mṛtyo yan na suvijñeyam āttha | vaktā cāsya tvādṛg anyo na labhyo nānyo varas tulya etasya kaś cit ||

23śatāyuṣaḥ putrapautrān vṛṇīṣva bahūn paśūn hastihiraṇyam aśvān | bhūmer mahad āyatanaṃ vṛṇīṣva svayaṃ ca jīva śarado yāvad icchasi ||

24etat tulyaṃ yadi manyase varaṃ vṛṇīṣva vittaṃ cirajīvikāṃ ca | mahābhūmau naciketas tvam edhi kāmānāṃ tvā kāmabhājaṃ karomi ||

25ye ye kāmā durlabhā martyaloke sarvān kāmāṃś chandataḥ prārthayasva | imā rāmāḥ sarathāḥ satūryā na hīdṛśā lambhanīyā manuṣyaiḥ | ābhir matprattābhiḥ paricārayasva naciketo maraṇaṃ mānuprākṣīḥ ||

26śvobhāvā martyasya yad antakaitat sarvendriyāṇāṃ jarayanti tejaḥ | api sarvaṃ jīvitam alpam eva tavaiva vāhās tava nṛtyagīte ||

27na vittena tarpaṇīyo manuṣyo lapsyāmahe vittam adrākṣma cet tvā | jīviṣyāmo yāvad īśiṣyasi tvaṃ varas tu me varaṇīyaḥ sa eva ||

28ajīryatām amṛtānām upetya jīryan martyaḥ kvadhaḥsthaḥ prajānan | abhidhyāyan varṇaratipramodān atidīrghe jīvite ko rameta ||

29yasminn idaṃ vicikitsanti mṛtyo yat sāmparāye mahati brūhi nas tat | yo 'yaṃ varo gūḍham anupraviṣṭo nānyaṃ tasmān naciketā vṛṇīte ||

Chapter source notes

Independent normalized IAST transcription from Röer 1850, printed pp. 74–92. See Edition source for the Devanagari print and commentary.

I.2: The double avagraha in śraddhā''viveśa is retained as two apostrophes; the initial draft silently omitted it.

Edition source ↗ · Public-domain historical print; independent project transcription with no additional reuse restrictions asserted.
E. Röer (ed.), Bibliotheca Indica VIII, Calcutta: J. Thomas, Baptist Mission Press, 1850. Digital Library of India / Asiatic Society scan. Independent IAST transcription by Sacred Text Compass, 2026.