1ūrdhvamūlo 'vākśākha eṣo 'śvatthaḥ sanātanaḥ | tad eva śukraṃ tad brahma tad evāmṛtam ucyate | tasmiṃl lokāḥ śritāḥ sarve tad u nātyeti kaś cana | etad vai tat ||
2yad idaṃ kiñ ca jagat sarvaṃ prāṇa ejati niḥsṛtam | mahad bhayaṃ vajram udyataṃ ya etad vidur amṛtās te bhavanti ||
3bhayād asyāgnis tapati bhayāt tapati sūryaḥ | bhayād indraś ca vāyuś ca mṛtyur dhāvati pañcamaḥ ||
4iha ced aśakad boddhuṃ prāk śarīrasya visrasaḥ | tataḥ sargeṣu lokeṣu śarīratvāya kalpate ||
5yathādarśe tathātmani yathā svapne tathā pitṛloke | yathāpsu parīva dadṛśe tathā gandharvaloke chāyātapayor iva brahmaloke ||
6indriyāṇāṃ pṛthagbhāvam udayāstamayau ca yat | pṛthag utpadyamānānāṃ matvā dhīro na śocati ||
7indriyebhyaḥ paraṃ mano manaḥ sattvam uttamam | sattvād adhi mahān ātmā mahato 'vyaktam uttamam ||
8avyaktāt tu paraḥ puruṣo vyāpako 'liṅga eva ca | yaṃ jñātvā mucyate jantur amṛtatvaṃ ca gacchati ||
9na sandṛśe tiṣṭhati rūpam asya na cakṣuṣā paśyati kaś canainam | hṛdā manīṣā manasābhikḷpto ya etad vidur amṛtās te bhavanti ||
10yadā pañcāvatiṣṭhante jñānāni manasā saha | buddhiś ca na viceṣṭate tām āhuḥ paramāṃ gatim ||
11tāṃ yogam iti manyante sthirām indriyadhāraṇām | apramattas tadā bhavati yogo hi prabhavāpyayau ||
12naiva vācā na manasā prāptuṃ śakyo na cakṣuṣā | astīti bruvato 'nyatra kathaṃ tad upalabhyate ||
13astīty evopalabdhavyas tattvabhāvena cobhayoḥ | astīty evopalabdhasya tattvabhāvaḥ prasīdati ||
14yadā sarve pramucyante kāmā ye 'sya hṛdi śritāḥ | atha martyo 'mṛto bhavaty atra brahma samaśnute ||
15yadā sarve prabhidyante hṛdayasyeha granthayaḥ | atha martyo mṛto bhavaty etāvad anuśāsanam ||
16śataṃ caikā ca hṛdayasya nāḍyas tāsāṃ mūrdhānam abhiniḥsṛtaikā | tayordhvam āyann amṛtatvam eti viṣvaṅṅ anyā utkramaṇe bhavanti ||
17aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo 'ntarātmā sadā janānāṃ hṛdaye sanniviṣṭaḥ | taṃ svāc charīrāt pravṛhen muñjād iveṣīkāṃ dhairyeṇa | taṃ vidyāc chukram amṛtaṃ taṃ vidyāc chukram amṛtam iti ||
18mṛtyuproktāṃ naciketo 'tha labdhvā vidyām etāṃ yogavidhiṃ ca kṛtsnam | brahmaprāpto virajo 'bhūd vimṛtyur anyo 'py evaṃ yo vid adhyātmam eva ||
19saha nāv avatu saha nau bhunaktu saha vīryaṃ karavāvahai tejasvi nāv adhītam astu mā vidviṣāvahai | oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ | hariḥ oṃ ||
Chapter source notes
Independent normalized IAST transcription from Röer 1850, printed pp. 143–159. See Edition source for the Devanagari print and commentary.
VI.7: Print has manaḥ sattvam uttamam; no conjectural parā is inserted.
VI.9: The vocalic-l cluster is rendered in conventional IAST as abhikḷpto.
VI.15: Main text prints martyo mṛto with no avagraha or initial a. Retained diplomatically; the commentary and VI.14 show amṛto, but they are not substituted into this verse.
VI.16: The nasal cluster before anyā is rendered viṣvaṅṅ anyā; source has the doubled velar nasal conjunct across the printed line break.
VI.19: Numbered closing śānti invocation, included as segment 19 of chapter VI. Preserved separately in paratext.tsv and included in verses.json; not dialogue.